Metaxa – co to jest i jak powstaje ten trunek?

Metaxa to grecki trunek z pogranicza brandy, wina i likieru ziołowego – powstaje z destylatu winogronowego, słodkich win Muscat oraz maceratu z ziół i płatków róż, a nie z samej destylacji wina jak klasyczna brandy. Dzięki osobnemu dojrzewaniu składników w dębowych beczkach i późniejszemu kupażowaniu pod okiem Mistrza Metaxy powstaje łagodny, bursztynowy alkohol o bogatym aromacie suszonych owoców, wanilii, miodu i ziół. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, czym dokładnie jest Metaxa, jak krok po kroku powstaje i czym różnią się warianty 5 stars, 7 stars, 12 stars czy AEN, przeczytaj dalszą część artykułu.

Metaxa – co to za trunek?

Metaxa to grecki napój alkoholowy typu koniakowego, który nie mieści się w sztywnych ramach ani koniaku, ani klasycznej brandy. Bazą jest destylat z czerwonych winogron odmian Savatiano, Sultanina i Black Corinth, ale o ostatecznym charakterze decyduje połączenie go ze słodkimi winami Muscat oraz maceratem ziół i płatków róż. Zawartość alkoholu zależy od wersji i waha się zwykle między 38–43% ABV, co stawia Metaxę w tym samym przedziale mocy, co whisky czy brandy, ale z zupełnie innym profilem smakowym.

W klasycznej brandy jedynym „budulcem” jest destylowane wino winogronowe, które potem dojrzewa w drewnie. Tutaj mamy konstrukcję wielowarstwową – destylat winny, osobno starzone wina muskatowe, a do tego selekcja śródziemnomorskich botaników. Dlatego Metaxa bywa nazywana „grecką brandy”, ale w praktyce funkcjonuje jako osobna kategoria bursztynowych alkoholi. W kieliszku daje złoto–bursztynową barwę, oleistą teksturę i aromaty kojarzące się z rodzynkami, bakaliami, orzechami, miodem, skórką pomarańczy i przyprawami korzennymi.

Metaxa to autorska kompozycja destylatu winogronowego, win Muscat z greckich wysp i maceratu ziół, leżakowana w dębie znacznie dłużej niż typowe brandy tej samej półki cenowej.

Jak powstaje Metaxa krok po kroku?

Produkcja Metaxy przypomina rozbudowany proces tworzenia kupażowanej whisky, ale z elementem wina i ziół. Wszystko zaczyna się na winnicy – zbierane są lokalne czerwone winogrona trzech odmian, wśród których szczególnie ważne jest Savatiano, dające w Grecji stabilne plony w ciepłym klimacie. Z tych owoców powstaje wino bazowe, które później przechodzi przez podwójną destylację w miedzianych alembikach. Tak uzyskany destylat winny trafia na długie dojrzewanie.

Równolegle powstaje drugi filar trunku – słodkie, aromatyczne wina Muscat z wysp Samos i Lemnos. Dzięki naturalnej słodyczy i intensywnym aromatom kwiatowo–miodowym te wina zachowują swój charakter nawet po latach dojrzewania w drewnie. Wina muskatowe, podobnie jak destylaty gronowe, dojrzewają osobno w dębowych beczkach – często z francuskiego dębu Limousin – od kilku do nawet kilkunastu lat.

Kiedy poszczególne komponenty osiągną pożądany poziom dojrzałości, do gry wchodzi Mistrz Metaxy. Obecnie funkcję tę pełni Constantinos Raptis, który – jako piąty mistrz w historii domu – odpowiada za cały proces kupażowania. To on decyduje, które partie destylatu, jakie wina Muscat i jaka ilość maceratu z ziół oraz płatków róż trafią do danej partii. Po połączeniu składników trunek ponownie trafia do drewna na kilkumiesięczny „mariaż” w niskiej temperaturze, zwykle w okolicach 6°C, dzięki czemu poszczególne warstwy smaku lepiej się integrują.

Metaxa powstaje w trzech etapach: podwójna destylacja win z lokalnych szczepów, osobne dojrzewanie win Muscat w dębie oraz kupaż z maceratem ziół, a potem ponowne leżakowanie w chłodnych piwnicach.

Dlaczego dębowe beczki są tak ważne?

Bez drewna Metaxa nie miałaby ani swojej barwy, ani głębi. Dębowe beczki wnoszą do destylatów tlen (przez mikropory drewna), związki wanilinowe oraz taniny, które wygładzają alkohol i dodają nut wanilii, karmelu, toffi czy przypraw. W przypadku Metaxy używa się dużych beczek i kadzi – część z francuskiego dębu Limousin – co pozwala kontrolować tempo utleniania i stopień ekstrakcji aromatów. To właśnie lata spędzone w beczce decydują o liczbie gwiazdek na butelce: im więcej, tym starsze komponenty i bardziej złożony profil smakowy.

Jaka jest rola Mistrza Metaxy?

W odróżnieniu od wielu domów brandy, Metaxa nie ma „master blendera”, lecz Mistrza Metaxy – dziś jest nim Constantinos Raptis. To on wybiera konkretną partię destylatu winnego, wina Muscat i macerat ziołowy do danego wydania, pilnuje też, by każda butelka 5, 7 czy 12 gwiazdek smakowała tak samo w Atenach, Warszawie i Nowym Jorku. Raptis decyduje również o kompozycji serii limitowanych, takich jak Private Reserve czy AEN, gdzie w grę wchodzą partie dojrzewające kilkadziesiąt lat.

Skąd wzięła się Metaxa i jej symbol?

Historia Metaxy zaczyna się w roku 1888, kiedy kupiec Spyros Metaxa – wywodzący się z rodziny związanej z handlem jedwabiem – uruchomił destylarnię w porcie Pireus. Inspiracje czerpał z koniaku, lokalnych win i destylatów, ale szukał czegoś łagodniejszego, bardziej aromatycznego, co przekona także osoby nieprzepadające za agresywnym alkoholem. Tak powstał trunek, który początkowo funkcjonował pod nazwą „Agnon Cognac from Old Grapes” i bardzo szybko trafił nie tylko na stoły Greków, lecz także do Egiptu, Imperium Osmańskiego czy Stanów Zjednoczonych.

Z nazwą „koniak” Metaxa musiała się rozstać w latach 30. XX wieku, gdy Francja prawnie zastrzegła tę apelację tylko dla trunków z regionu Cognac. Przeklasyfikowano ją wtedy jako brandy, ale z uwagi na dodatek win Muscat i ziół ostatecznie traktuje się ją dziś jako osobną kategorię bursztynowego alkoholu. Firma przetrwała wojny, okupację, rozwinęła eksport wraz z boomem turystycznym w Grecji, a od 2000 roku funkcjonuje w strukturach grupy Rémy Cointreau.

Charakterystyczny wojownik na butelce nie jest przypadkowy. Według tradycji, podczas budowy pierwszej destylarni Spyros Metaxa znalazł medalion z wizerunkiem greckiego żołnierza spod Salaminy. Ten symbol odwagi i zwycięstwa stał się herbem wytwórni – do dziś widzisz go na każdej butelce, obok gwiazdek określających wiek najstarszego destylatu.

Jakie są rodzaje Metaxy?

Rodzina Metaxy jest rozbudowana – od przystępnych edycji gwiazdkowych aż po rzadsze karafki kolekcjonerskie, których liczba sięga zaledwie kilkuset sztuk. Najczęściej spotkasz warianty 5 stars, 7 stars i 12 stars, ale obok nich istnieją linie takie jak Grande Fine, Private Reserve, Angels’ Treasure czy wyjątkowa AEN. Gwiazdki odnoszą się do wieku najstarszych destylatów użytych w kupażu – 5 oznacza minimalnie pięć lat, 7 to dojrzalszy, bardziej złożony profil, a 12 gwiazdek wprowadza już aromaty kawy, czekolady i przypraw.

Metaxa 5 stars – najpopularniejsza „brandy z Grecji”

5 stars to najczęściej wybierany wariant, zabutelkowany zwykle w mocy ok. 38% ABV. Destylaty winne dojrzewają tu krócej niż w wyższych edycjach, ale połączenie ich z winami Muscat i ziołami daje miękki, przystępny profil – kolor ciemnego miodu, aromaty kwiatu pomarańczy, płatków róż i moreli, w ustach zaś słodycz wanilii, białych rodzynek i delikatny posmak dębu. Ten wariant świetnie sprawdza się w prostych drinkach z tonikiem, colą czy sokiem cytrusowym, ale też solo w krótkiej porcji po kolacji.

Metaxa 7 stars – krok w stronę głębi

7 stars to wyraźnie dojrzalszy charakter – kolor bursztynu z miedzianymi refleksami, w aromacie dojrzała brzoskwinia, suszona śliwka, suszone kwiaty. Smak jest bardziej okrągły, z nutami dojrzałych owoców, toffi i wanilii, dlatego wiele osób zbliża go w głowie do dobrej, długo starzonej brandy. Ten wariant dobrze czuje się zarówno w klasycznych koktajlach (np. wariacje na Manhattanie czy Old Fashioned), jak i podany na dużej kostce lodu zamiast whisky.

Metaxa 12 stars – edycja degustacyjna

12 stars powstała jako propozycja dla osób, które szukają w Metaxie bardziej wyrafinowanej struktury. W kieliszku pojawia się błyszczący bursztyn, a w kieliszku czuć skórkę pomarańczy, kawę, czekoladę i delikatne nuty palonego dębu. Smak jest pełny, z suszonymi owocami, pikantnymi przyprawami i długim, wyraźnie gorzkoczekoladowym finiszem. Ten wariant warto pić czysty, w temperaturze pokojowej, bo wtedy subtelne aromaty nie giną pod wpływem lodu.

Grande Fine, Private Reserve, Angels’ Treasure i AEN – edycje kolekcjonerskie

Grande Fine to hołd dla greckiej sztuki i folkloru – zamknięta w porcelanowej karafce zdobionej przez artystów, zawiera kupaż starszych destylatów o ciemniejszym, głębokim bursztynie, nutach suszonych owoców, lukrecji, dębu i miodu. Private Reserve to z kolei osobisty projekt Mistrza Metaxy z 1992 roku, butelkowany raz w roku z jednej beczki – trunek o intensywnych akcentach suszonej moreli, śliwki, rodzynek i pieprznych przypraw.

Angels’ Treasure wykorzystuje zjawisko „angel’s share” – parowania alkoholu z beczek – tworząc esencjonalny, skoncentrowany profil z nutami gorzkiej czekolady, tytoniu, cynamonu, goździków i suszonych fig. Najwyżej w hierarchii stoi linia AEN – niezwykle limitowany kupaż bardzo starych destylatów, z edycjami liczonymi nieraz w okolicach 850 butelek. To propozycje dla kolekcjonerów, gdzie liczy się nie tylko smak, ale też unikatowa karafka i historia konkretnej beczki.

Porównanie podstawowych wariantów Metaxy

Dla uporządkowania różnic między popularnymi gwiazdkowymi wersjami warto spojrzeć na krótkie zestawienie:

Jak pić Metaxę i z czym ją łączyć?

Metaxę można traktować jak brandy – pić z kieliszka degustacyjnego – ale równie dobrze odnajduje się w koktajlach. Jeśli zależy ci na pełnym doświadczeniu aromatu, wybierz koniakówki, czyli kieliszki w kształcie tulipana, w których trunek ogrzewa się delikatnie dłonią. W tej formie warto podawać zwłaszcza 7 i 12 gwiazdek, które w temperaturze pokojowej pokazują pełnię suszonych owoców, wanilii, czekolady i przypraw.

Dla lżejszego, bardziej orzeźwiającego efektu można sięgnąć po niską szklankę typu old fashioned lub wyższą szklankę highball. Metaxa dobrze łączy się z tonikiem, colą, piwem imbirowym, sokiem pomarańczowym, żurawinowym czy jabłkowym. Można też zastąpić nią bazowy alkohol w klasykach: rum w mojito, whisky w Godfatherze, czy nawet gin w wariacjach na Negroni. Czy to profanacja? Dla Mistrza Metaxy – nie, o ile szanujesz proporcje i nie zabijasz charakteru trunku zbyt nachalnymi dodatkami.

Metaxę warto najpierw poznać „neat” w kieliszku typu koniakówka, a dopiero później eksperymentować z tonikiem, colą, sokami i likierami cytrusowymi w roli składnika koktajli.